LEKI / TRUCIZNY / NARKOTYKI

Tytuł wystawy został zaczerpnięty z zabytkowej tabliczki umieszczonej na fasadzie kamienicy przy wejściu do siedziby Muzeum Farmacji w Warszawie. Dziś to zestawienie może wydawać się niejednoznaczne, a nawet wewnętrznie sprzeczne. W istocie jednak odsłania historycznie ugruntowane związki między substancjami leczniczymi, toksycznymi i odurzającymi — obecne zarówno w praktykach medycznych, jak i w porządkach kulturowych, ekonomicznych oraz politycznych.

Historia tych substancji rozwija się równolegle z historią cywilizacji — w centrach i na peryferiach, na styku Zachodu i Orientu. Wystawa wychodzi z założenia, że leki, trucizny i narkotyki nie stanowią odrębnych kategorii, lecz tworzą płynne spektrum, w którym znaczenie substancji zmienia się w zależności od kontekstu użycia, systemów władzy oraz dominujących narracji społecznych.

Narrację o splątaniu leczenia, odurzenia i zatrucia otwierają wojny opiumowe (1839–1842, 1856–1860) — moment, w którym substancje psychoaktywne stały się narzędziem imperialnej przemocy i ekonomicznej kontroli. Próba otwarcia chińskiego rynku na handel opium przez brytyjskie interesy kolonialne doprowadziła do masowego uzależnienia i głębokiego kryzysu społecznego. Jednocześnie ujawniła, że substancje mogą funkcjonować jako instrument geopolityczny — służący zarówno dominacji, jak i destabilizacji.

Współczesne napięcia na linii Wschód–Zachód w wielu aspektach powtarzają ten schemat. W dyskursie publicznym Stanów Zjednoczonych odpowiedzialność za kryzys opioidowy bywa przypisywana Chinom jako dostawcy prekursorów chemicznych. Znacznie rzadziej podejmuje się refleksję nad rolą zachodnich koncernów farmaceutycznych w produkcji i dystrybucji substancji prowadzących do uzależnień. Obieg leków, trucizn i narkotyków ujawnia więc nie tylko mechanizmy rynkowe, lecz także asymetrie władzy i odpowiedzialności.

Wystawa proponuje nieortodoksyjny podział na trzy części, odpowiadające kategoriom zawartym w historycznym szyldzie. Każda z nich bada, w jaki sposób te same substancje mogą funkcjonować jednocześnie jako środek leczenia, narzędzie zatrucia lub medium odurzenia — w zależności od kontekstu, dawki i sposobu użycia.

Pierwsza poziom wystawy koncentruje się na działaniu narkotycznym i hipnotycznym — wprowadzającym w stan ulgi, odurzenia lub chwilowego oderwania od rzeczywistości, lecz niekoniecznie związanym z leczeniem. Kategoria ta obejmuje zarówno substancje psychoaktywne, jak alkohol, jak i materiały funkcjonujące na pograniczu użyteczności i uzależnienia, takie jak benzyna czy cukier.

W tej części szczególne znaczenie zyskują odniesienia do późnej kultury konsumpcji oraz praktyk określanych mianem supply-chain art. W pracy Jakuba Żwirełły Nothing Keep (2025) kanister benzyny wykonany z pszczelego wosku i bursztynowego pyłu odsłania materialne i symboliczne zaplecze energii oraz jej ekonomicznych obiegów. Cykl fotografii Alkohole (1999–2003) Marioli Przyjemskiej ukazuje z kolei luksusowe marki jako obiekty uwodzące — obiecujące transcendencję, a zarazem wpisane w mechanizmy uzależnienia i eskapizmu.

Istotnym wątkiem tej części są również prace odnoszące się do cukru — substancji powszechnej i społecznie akceptowanej, a jednocześnie uzależniającej i potencjalnie destrukcyjnej. W twórczości Karoliny Konopki i Alicji Kozłowskiej słodycze oraz przetworzone przekąski stają się emblematami kapitalistycznej przyjemności i „cukrowego haju”, maskującego własne konsekwencje. 

Dwa pozostałe aspekty oddziaływania substancji: leczniczy i letalny ujęte są  jako spektrum rozpięte między życiem a śmiercią — między decyzją o podtrzymaniu fizycznej egzystencji a możliwością jej zakończenia. Praca ….. Doroty Buczkowskiej jest zapisem EKG dwóch osób – artystki i jej partnera, w trakcie przeżywania orgazmu. Substancje pobudzające, ale też kojące pojawiają się tu w odsłonie fizjologicznej, hormonalnej. 

Malarskie obiekty porcelanowe Aleksandry Kanarek ukazują biologiczne formy, w których granice między leczeniem, zatruciem i odurzeniem ulegają rozmyciu. Mikroskopowe struktury przyjmują kształty przypominające kosmiczne ikony — biologia przekształca się tu w proces przejścia od materialności do halucynacyjnej wizji. Praca Magdalny Beyer “Substancja” to z kolei wariacja na temat perfum – formuł zapachowych mających w sobie coś z procesu alchemicznego i magicznego, gdzie różne, często z pozoru znoszące się nawzajem esencje, tworzą ostatecznie harmonijną i hipnotyzującą całość.

***

 

Magdalena Beyer – absolwentka Wydziału Malarstwa i Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Obok malarstwa, rysunku, fotografii i filmu istotnym medium w jej praktyce jest zapach – traktowany nie jako dodatek, lecz jako integralna część dzieła, uruchamiająca dodatkowy wymiar percepcji.

Wybrane wystawy indywidualne:2025 – I have a knife in my hand, Studio Jaskółka, Warszawa, kuratorka: Ewa Opałka; 2025 – I have a knife in my hand, Hotel Warszawa Art Faire, Warszawa; 2024 – Don’t follow me, Kopernika 6, Warszawa; 2024 – Let’s go upstairs, Hotel Warszawa Art Faire, Warszawa; 2024 – Buty na basenie, Starzyński Dwór; 2022 – Idę 2, Ogrody Geyera, Łódź, kuratorka: Małgorzata Paszylka Glaza; 2022 – Akwarium, Pracownia Marszałkowska, Warszawa; 2021 – Idę, WL4 Mleczny Piotr, Gdańsk, kuratorka: Małgorzata Paszylka Glaza
Wybrane wystawy zbiorowe: 2024 – Oswajanie plastikowej kałuży, Galeria 63, Warszawa

Dorota Buczkowska – ur. w 1971 roku w Warszawie. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, jedna z najważniejszych artystek w Polsce. Była studentką w pracowni prof. Grzegorza Kowalskiego na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1999–2003), studiowała również na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki tej samej uczelni (1991–1998) oraz na Gender Studies na Uniwersytecie Warszawskim (2002). Staż w prestiżowym Centre National des Arts Plastiques Villa Arson w Nicei (2002–2003), wraz z kilkoma wystawami – w Instytucie Polskim w 2003 roku, w CRAC w Sète w 2008, w Le Fresnoy w 2009 oraz w Fondation d’enterprise Pernod Ricard w 2011 – umocniły jej pozycję na francuskiej scenie artystycznej. Dorota Buczkowska wykorzystuje różne środki wyrazu: malarstwo, rysunek, grafikę, rzeźbę, wideo, fotografię i instalacje. W swoich pracach często podejmuje temat obiegu materii w naturze, traktując ją jako przestrzeń metaforycznych eksploracji, czasem podszytych surrealizmem i poetycką subtelnością. Interesuje ją fizjologia i podmiotowość roślin, nieustanna transformacja ciał ludzkich i nie-ludzkich. Posługuje się metaforami zakorzenionymi w fizjologii, przedstawiając abstrakcyjne formy sugerujące struktury biologiczne, procesy krążenia oraz organizmy pozostające we wzajemnych relacjach w rodzaju ekosystemu, w którym kolor, gest, światło i materia łączą się w różnorodne tekstury i formacje. Mieszka i pracuje w Rumunii.

Granty i rezydencje: 2011 Nagroda Biennale Lorne Sculpture, Australia,
2011 Pro Helvetia CRIC Sierre Center,
2010 Grant Pollock Krasner Foundation,
2007 Rezydencja w Tel Awiwie, Polski Sezon w Izraelu,
2005 Artist in Residence, Center for Contemporary Art, Synagogue of Delme,
2004 Artist in Residence, Bundeskanzleramt – Federal Chancellery, Wiedeń,
2003 Francuskie stypendium w Centre National des Arts Plastiques Villa Arson, Nicea.

Prace w kolekcjach: Raffles Europejski Hotel Warsaw Collection, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa, Stradom House Art Collection, Fundacja Sztuki Polskiej ING, Kolekcja PKO S.A., Warszawa, Museum of the Sculpture, Marl, State Collection Vienna, MoBY- Bat Yam Museum, Tel Awiw.

Karolina Konopka – absolwentka malarstwa w pracowni prof. dr hab. Andrzeja Tobisa na Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Stypendystka Ministra Kultury z 2019 roku. Tworzy w obszarze: wideo, malarstwa, rzeźby i instalacji. Interesuje się sztuką cukierniczą, estetyką delikatesów, problematyką kultury masowej, konsumpcjonizmu, wyrzucanego jedzenia oraz tego znajdującego się na talerzu, rytuałami, tradycjami i obrzędami zakorzenionymi w polskiej kulturze. Przeszukuje internet, lumpxy i śmietniki, katalogując znalezione tam przedmioty.
Wybrane wystawy: Tortology, BWA Katowice, Katowice, 2020, Lower Biscuit, Galeria Dobro, Olsztyn, 2020, …give us today, Galeria Arsenał, Białystok, 2021, AKCES – REAKCJE | Wystawa VII Konkursu Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów, Wrocław, 2021, Najlepsze Dyplomy Akademii Sztuk Pięknych 2020, Gdańsk, 2021, Strabag Artaward International, Strabag Kunstforum, 2021, Triennale Młodych, Orońsko, 2020, Gdzie są dżemy? BWA Zielona Góra, 2020, Simple gestures, BWA Katowice, Katowice, 2020, Sex, suicide, socialism, spirit and stereotypes, CCA Kronika, Bytom, 2019, Bielska Jesień, Galeria BWA Bielska, Bielsko-Biała, 2019, EQUINOX, Brick City Gallery, Springfield, USA, 2019, Sweet nausea, Galeria Szara, Katowice, 2019, ZÜPA, Galeria Rotor2, Göteborg, Szwecja, 2019.

Alicja Kozłowska jest nagradzaną artystką i projektantką mieszkającą w Polsce, znaną z innowacyjnego podejścia do sztuki tekstylnej i haftu. Dzięki silnym podstawom projektowym ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Wojciecha Gersona w Warszawie z dyplomem z projektowania graficznego oraz School of Form University w Warszawie na kierunku projektowanie produktu. Te osiągnięcia edukacyjne stały się fundamentem jej charakterystycznego stylu, który płynnie łączy tradycyjne rzemiosło z nowoczesną ekspresją artystyczną. Jej prace były prezentowane w prestiżowych galeriach i muzeach w Europie i Stanach Zjednoczonych, m.in. w The LAM Museum (Lisse, Holandia), Danubiana Meulensteen Art Museum (Bratysława, Słowacja), MOCAK-u (Kraków, Polska), Gallery1988 (Los Angeles, USA), Unit London (Londyn, Anglia) oraz Palazzo Velli Expo (Valtopina, Włochy). W 2021 roku prace Alicji zostały wyróżnione prestiżową nagrodą Hand & Lock Prize for Embroidery. W 2022 roku otrzymała „Stypendium Ministra” przyznawane za wybitne osiągnięcia artystyczne. W 2024 roku została wybrana do reprezentowania Polski w programie „Homo Faber Fellowship” organizowanym przez Michelangelo Foundation. Jej twórczość była prezentowana w wielu znaczących publikacjach, m.in. Designboom, Colossal, Textileartist, Elle Decoration i wielu innych. Jej pasją jest szeroko rozumiana sztuka tekstylna i rękodzieło. Czerpiąc inspiracje z codziennego życia, stara się redefiniować i podnosić rangę sztuki włókna i haftu, przekształcając te tradycyjne techniki w współczesne, skłaniające do refleksji dzieła sztuki.

Mariola Przyjemska – ur. 1963 w Warszawie, jest artystką multimedialną tworzącą obrazy, fotografie i filmy. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1988 roku obroniła dyplom w pracowni malarstwa Tadeusza Dominika, a także aneks z instalacji w pracowni Ryszarda Winiarskiego. Wystawa prezentująca prace dyplomowe odbyła się w tym samym roku w warszawskiej Galerii Dziekanka. Na początku swojej praktyki twórczej, w tzw. okresie mistycznym, Przyjemska koncentrowała się głównie na ekstatycznym, neoekspresjonistycznym malarstwie, choć już podczas studiów nie unikała performansów i instalacji, w których wykorzystywała żywioł ognia. Okres mistyczny był zarówno czasem poszukiwania środków wyrazu dla nieortodoksyjnej duchowości, jak i próbą odnalezienia własnej tożsamości jako artystki. W jej obrazach, tworzonych przy użyciu ograniczonej palety kolorystycznej przywołującej na myśl alchemiczne płomienie, można odnaleźć odniesienia zarówno do ikonografii antycznej i chrześcijańskiej, jak i do dawnych mistrzów oraz przedwojennej i powojennej awangardy.

Na początku lat 90. pojawiają się nowe elementy nawiązujące do architektury orientalnej i basenu Morza Śródziemnego, wyrażające duchowe i kulturowe poszukiwania na styku wpływów Wschodu i Zachodu. Od około 1993 roku zainteresowania artystki skupiły się na tekstyliach użytkowych, a później na ich specyficznym elemencie: metkach odzieżowych. Początkowo motyw metki pojawiał się w jej obrazach, następnie artystka odważnie wykorzystała go w wielkoformatowych fotografiach, które powiększały te drobne obiekty do rozmiarów ulicznych bannerów. Oprócz samego powiększania artystka modyfikowała ich obrazy – pokazując odwrotną stronę przypominającą współczesne malarstwo abstrakcyjne, usuwając lub dodając litery i tworząc wieloznaczne komunikaty. W kolejnych dekadach swojej praktyki Przyjemska przeplatała malarstwo i fotografię, sporadycznie sięgając po film, stale odnosząc się do istniejących nurtów sztuki historycznej i współczesnej: konstruktywizmu, minimalizmu, pop-artu, w cyklach takich jak Różnica i powtórzenie, Obrazy greckie, Kosmetyki, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Warszawa w budowie, Jazy, Rondo ONZ, Victoria’s Secret czy Sky Sawa. Jednocześnie Przyjemska komentuje przemiany ekonomiczne, społeczne i polityczne zachodzące w Polsce od połowy lat 80.

Jakub Żwirełło – (ur. 1991, Olsztyn) jest artystą wizualnym i muzykiem mieszkającym w Poznaniu. Tworzy instalacje, w tym instalacje dźwiękowe, rzeźby, wideo i performanse, badając przecięcia natury, technologii i kultury w warunkach późnego kapitalizmu. Jego praktyka odnosi się do utowarowienia doświadczenia oraz napięć między codziennością a systemami produkcji i komunikacji. Równolegle do działalności wizualnej działa jako kompozytor, producent, autor tekstów i performer. Zagrał niemal 500 koncertów, w tym około 350 z zespołem Wezasy, oraz wyreżyserował ponad 30 teledysków dla polskich artystów. Wykłada w Instytucie Intermediów Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, łącząc praktykę artystyczną z pedagogiką i projektami kolektywnymi.
Wykształcenie: 2020–2025 — Uniwersytet Artystyczny im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu; 2023 — licencjat w pracowni prof. Piotra Kurki; 2025 — magisterium w pracowni prof. Piotra Kurki, konsultacja dyplomu: dr Daniel Koniusz.
Wybrane wystawy: Prima Materia Collection, Tesser House, Poznań; Prima Materia, Polski Teatr Tańca, Poznań; Anestetyka, Galeria Design, Poznań; Tęcza Grawitacji, t/P, Poznań; Ciepło i Tanio, Galeria u Jezuitów, Poznań; Hear the Voice, Hotel Bazar, Poznań; Antymaterie, Poznań; Hubbub, Wołyńska 9, Poznań; Festiwal Nowej Sztuki Labirynt 2023, Słubice / Frankfurt nad Odrą; Noise oznacza odgłos, szum, zakłócenia, Curators’LAB, Poznań; an error has occurred, JAP, Poznań; Masa Krytyczna #2, Laboratorium, Stocznia Cesarska, Gdańsk; Wpływ przestrzeni dźwiękowych na ludzki mózg: człowiek, maszyna, natura, Domie; Sonics & Scenics, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie; 45. Konkurs im. Marii Dokowicz na Najlepszy Dyplom UAP, Stary Browar, Poznań.
Inne: CERN, Szwajcaria — studio visit; UAP–ZHdK Partnership Workshop, Val Müstair; 198,973 Dollar Smile, 2025.